Dieta w zespole jelita drażliwego i zaburzeniach czynnościowych
Niewłaściwy sposób odżywiania może nasilać objawy choroby. Z tego względu konieczna jest modyfikacja żywienia zależna od postaci i okresu choroby, która na ogół zmniejsza szereg objawów zespołu jelita nadwrażliwego. Polega ona na indywidualnej eliminacji niektórych produktów żywnościowych nasilających dolegliwości. Należą do nich produkty wzdymające jak cebula, kapusta gotowana, suche warzywa strączkowe. U części chorych występuje nietolerancja na cukier mlekowy laktozę. Dlatego po spożyciu mleka i innych produktów mlecznych występuje nasilenie objawów: wzdęcia i biegunka. Należy wykluczyć mleko, sery, jogurty i inne potrawy zawierające mleko. Wskazane jest też ograniczenie lub całkowite wykluczenie z diety kawy naturalnej i mocnej herbaty ponieważ zawarta w nich kofeina czy teina zwiększa kurczliwość mięśniówki jelita cienkiego i grubego i w ten sposób może nasilać dolegliwości. Z tego samego względu zaleca się unikania picia wszelkich napojów alkoholowych. Modyfikacja diety zależy od postępu choroby.
W okresie biegunek konieczne jest zastosowanie diety ubogoresztkowej polegającej na ograniczeniu spożycia produktów zawierających włókna roślinne (poniżej 10 g/dziennie).
Zaleca się:
- spożywanie oczyszczonych produktów zbożowych (pieczywo z mąki pszennej wysoko przemiałowej, łuszczony ryż, makarony itp.),
- ograniczenie spożycia surowych owoców zwłaszcza pestkowych, orzechów i warzyw bogatych w błonnik pokarmowy,
- ograniczenie spożycia gruboziarnistych kasz, owsianki i razowego pieczywa oraz ostrych przypraw i alkoholu.
W okresie znacznego nasilenia się dolegliwości, zwłaszcza występowania biegunek istotna jest też modyfikacja sposobu przyrządzania potraw. Zaleca się następujące technologie przyrządzania posiłków:
- gotowanie i gotowanie na parze,
- pieczenie w folii,
- duszenie.
W okresie zaparć zaleca się wypijanie co najmniej 1,5 l płynów oraz dietę bogatoresztkową zawierającą co najmniej 30-50 g włókien roślinnych. Taka dieta zwiększa masę stolca, przyspiesza pasaż treści pokarmowej przez przewód pokarmowy i poprawia jego konsystencję a tym samym ułatwia i przyspiesza wydalanie stolca.
Zaleca się:
- zwiększenie spożycia surowych owoców (zwłaszcza pestkowych) i warzyw o wysokiej zawartości błonnika pokarmowego (np. buraków, brukwi, kapusty itp.),
- zwiększenia konsumpcji kasz gruboziarnistych, owsianki, pieczywa razowego,
- dodatek 1/4-1/2 szklanki otręb pszennych do codziennej diety.
Skuteczność tej diety zależy od cech osobniczych chorego. Czasami, u niektórych chorych może wywoływać wzdęcia, których można uniknąć zastępując naturalne produkty zawierające włókna roślinne preparatami złożonymi z syntetycznych włókien polikarbofilu lub zawierających metacelulozę i psyllium.
Wskazówki dietetyczne dla chorych na zespół jelita nadwrażliwego w okresie biegunek | ||
Rodzaje produktów | Zalecane | Przeciwwskazane |
Płyny | słaba kawa z zabielaczem, słaba herbata, kawa zbożowa, mleko i śmietanka tylko przy braku nietolerancji na laktozę, rozcieńczone soki owocowe i warzywne | mleko, kefiry, jogurty (przy występującej nietolerancji na laktozę), mocna kawa i herbata, napoje alkoholowe |
Sery | twaróg i sery topione ubogotłuszczowe (tylko przy braku nietolerancji na laktozę) | tłuste sery żółte i topione |
Tłuszcze | masło, miękkie margaryny (np. słoneczna, kujawska itp.) | smalec, słonina, łój wołowy, topione masło |
Jaja | gotowane na miękko | nadmierne spożycie żółtek |
Mięso | cielęce, wołowe, indyk, kurczaki, królik, chude ryby gotowane (np. sandacz, dorsz) | tłusta wieprzowina, baranina, podroby i dziczyzna, tłusty drób (kaczki, gęsi) |
Wędliny | parówki delikatesowe, szynka, polędwica | pozostałe wędliny pasztety |
Zupy | buliony, przecierane warzywa, rosół (chudy) | zupy zabielane śmietaną i o dużej zawartości warzyw (np. kapusty, buraków itp.) oraz kasz |
Produkty zbożowe | biały chleb pszenny, bułki, drobne makarony, kaszka pszenna, ryż łuszczony, biszkopty, "petit beuerry" | pieczywo ciemne-razowe, chleb z dodatkiem błonnika i ziaren (np. słonecznika, sezamu itp.), tłuste pieczywo cukiernicze |
Warzywa | marchew, sałata, ziemniaki, (najlepiej pure). rzodkiewki, pomidory (bez skórki), ogórki (indywidualna tolerancja) | o dużej zawartości błonnika pokarmowego: kapustne, buraki, brukselka, kalafior, groszek, strączkowe suche, świeża fasolka, kalarepa |
Owoce | jabłka (mus), pestkowe przecierane, banany, owoce cytrusowe, arbuzy | pestkowe nieprzecierane (np. truskawki, maliny, porzeczki), morele, śliwki, gruszki, ananasy |
Desery i słodycze | galaretki owocowe, kisiele, budynie, lody (przy braku nietolerancji na laktozę), landrynki, miód | czekolada, bita śmietana, ciastka i cukierki z dodatkiem czekolady, orzechy, konfitury z owoców pestkowych |
Przyprawy | sól, cukier, kminek, pietruszka. kwasek cytrynowy, sok z cytryny | korzenne, musztarda, chrzan, curry i chili, ostra papryka i pieprz |
Wskazówki dietetyczne dla chorych na zespół jelita nadwrażliwego w okresie zaparć | ||
Rodzaje produktów | Zalecane | Przeciwwskazane |
Płyny | mleko 0,5 lub 1,5%, kefir, jogurty, maślanka, kawa zbożowa, słaba herbata, napary ziołowe, napoje fermentowane z mleka | napoje alkoholowe, kakao, czekolada, mocna kawa i herbata |
Sery | twaróg i bialy ser chudy lub półtłusty | pozostałe |
Tłuszcze | oleje roślinne: słonecznikowy, sojowy, olej z oliwek, margaryny miękkie (np. słoneczna) i masło w ograniczonych ilościach | smalec, słonina, łój wołowy; topione masło |
Jaja | bialka, żołtka do 3 sztuk tygodniowo | duże ilości żółtek |
Mięso | chude: cielęcina, wołowina, indyk, kurczaki, królik | tłuste: wieprzowina, baranina, podroby, dziczyzna |
Ryby | chude: dorsz, karmazyn, sandacz, szczupak, lin, leszcz, karaś | pozostałe ryby |
Wędliny | chuda szynka, polędwica, parówki delikatesowe | pozostałe i pasztety |
Zupy | na wywarach z włoszczyzny. warzywne, krupniki, mleczno- owocowe, zagęszczone zawiesiną z mąki i mleka | na tłustych wywarach z kości, mięsa i drobiu oraz ryb, zaprawione śmietaną |
Produkty zbożowe | pieczywo ciemne, o dużej zawartości błonnika, razowe, żytnie, Grahama, z dodatkiem otręb i ziaren, pieczywo chrupkie, pumpernikiel itp. mąki: żytnia, pszenna niskiego przemiału, kasza gryczana, jęczmienna, jaglana, pęczak, płatki owsiane, kiełki pszenne | chleb pszenny z wysokiego przemiału, mąki z wysokiego przemiału, ziemniaczana,. kasze: manna, kukurydziana, ryż |
Warzywa | wszystkie warzywa a zwłaszcza bogate w błonnik pokarmowy (kapustne, buraki, brukiew, kalarepa itp.), ziemniaki gotowane, pieczone, pure | ziemniaki, frytki, smażone, placki ziemniaczane |
Owoce | wszystkie owoce | banany (wrażliwość indywidualna na zwiększenie zaparć) |
Desery i słodycze | surowe owoce, kompoty, galaretki, budynie, powidła, miód, dżemy i marmolady, cukierki twarde np. landrynki | czekolada i cukierki czekoladowe, pralinki, ciastka w czekoladzie, konfitury wysokosłodzone, torty, kremy cukiernicze, bita śmietana, lody |
Przyprawy | liście laurowe, angielskie ziele, koperek, wanilia, sok z cytryny, pozostałe w ograniczonych ilościach | chili, curry, ostra papryka i pieprz |